هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
105
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
پيشگفتار اين سفرنامه از آثار دورهء ناصرى است كه با نثرى روان و آكنده از آگاهىهاى تاريخى ، جغرافيايى ، اقتصادى ، دينى و مردمشناسى ، به قلم يكى از دانشمندان ايرانى سدههاى سيزده و چهارده هجرى قمرى نگارش يافته است . سيد محمد رضا طباطبايى تبريزى ، از سلالهء سادات حسنى حسينى طباطبائى ، متولد و ساكن شهر « تبريز » و تركزادهاى فهيم ، آگاه ، خردمند و روشنانديش بوده است . وى فرزند ميرزا عبد الجليل رئيس چاپارخانه و پستخانه بين تهران و تبريز و از كارگزاران دولتى قاجار در ايالت آذربايجان بوده است . پس از آموختن فقه ، صرف و نحو ، منطق و معانى بيان در مكاتب و حوزههاى علميه ، پاى به مدرسه دار الفنون نهاده و زبان فرانسه ، حساب ، هندسه ، جغرافيا و نقشهكشى را در اندك مدتى فرا گرفت و به دريافت نشان دولتى مفتخر گرديد . از تاريخ تولد ، و شغل دولتى احتمالى او گزارشى مكتوب نشده ، اما به يقين در دستگاه ايالتى آذربايجان در عصر ناصرى و مظفرى از شخصيتهاى بانفوذ ديوانى - احتمالا در چاپارخانه يا پستخانه - به شمار مىرفته و با روحانيان طراز اول تبريز حشر و نشر داشته است . وى سفرنامه خود را پس از پايان سفر و با گردآورى اطلاعات و تنظيم و ترتيب گزارشهاى موثق و مطالعه منابع جغرافيايى فارسى و فرانسوى ، به شكل گزارش سفر روزبهروز ( يوميه ) ارائه داده است .